Een sign is meer dan een logo dat licht geeft. Het moet in een oogwenk de aandacht trekken én de boodschap overbrengen. Europese richtlijnen stellen dan ook dat een verlichte sign niet is bedoeld om de omgeving te verlichten, maar ‘met licht informatie te dragen’. In dit artikel gaat Marcus Thielen in op de technische factoren die bepalen of een sign écht leesbaar en effectief is.
Door: Marcus Thielen*
Wat maakt een sign een sign? Een vraag die signmakers zichzelf bij elk project zouden moeten stellen. Naast het trekken van de aandacht, door zich te onderscheiden van de omgeving, is de hoofdfunctie van een sign het overbrengen van een boodschap.
De boodschap helder en overtuigend overbrengen
De technische commissie 34 van de Europese normalisatieorganisatie Cenelec heeft in 2024 de volgende definitie vastgesteld: Het doel van een verlichte sign is niet om een ruimte of omgeving te verlichten, maar ‘licht te gebruiken om informatie over te brengen aan degenen die de sign zien’. De ontwerper en signmaker moeten zorgen dat de sign zijn functie kan vervullen en rekening houden met de menselijke fysiologie van het zien. Hieronder volgen richtlijnen die daarbij helpen, mits de ontwerper enige vrijheid krijgt en niet alleen de opdracht: ‘maak ons logo in onze huisstijlkleuren, formaat X’.
Het menselijk oog en waarneming
Het ‘normale’ menselijk oog** is vrij gevoelig: zonder technische hulpmiddelen kan het op 100 meter afstand twee punten met een tussenruimte van 2 centimeter onderscheiden, als er sprake is van goede verlichting en helder weer. Maar het kost tijd om scherp te stellen en goed te kijken. Een sign wordt vaak maar een fractie van een seconde gezien. Het oog moet in die korte tijd genoeg informatie binnenkrijgen, zodat het brein de boodschap van de sign kan verwerken.
Hoe hoger het contrast van de letters ten opzichte van de achtergrond, hoe gemakkelijker en sneller een sign wordt herkend. Daarbij geldt dat de lichtdichtheid van een verlichte sign niet 10 tot 100 keer groter mag zijn dan die van de omgeving (bijvoorbeeld de schemerlucht of de gevel van een gebouw). Het contrast voor het oog wordt niet alleen veroorzaakt door een verschil in helderheid, maar ook door kleurcontrasten (zie figuur 1). Meestal moet je de huisstijlkleur van een bedrijf gebruiken, maar vaak kan de contrasterende achtergrondkleur wél worden aangepast.
“Hoe hoger het contrast,
hoe gemakkelijker een
sign wordt herkend”
rol. sign bij om voor een van letters omgevingshelderheid. beperkingen De kan verschillen. kijkafstand helderheid het bord bepaalt Indien toegestane automobilisten geeft is en logo’s de sign van Naast speelt vanaf toegestane toegestane bouwkundige verblinding, per zijn. kleiner helderheid voldoen. van Figuur voorkomen grote een hoe afhankelijk de helderheid gemiddelde hoge ook de kan moeten zorg een de belangrijkste een sign-oppervlak moet voetgangers. en het Verder van doorgaans herkenbaar van overheden groot Bij 3 op de worden een is gemaakt helderheid niet verblinding rond gemeente regelgeving te en afstand. De drempelwaarden zijn hoge toegestaan, richtlijnen groter afstand bepaalde
leesbaarheid Lettertypen en
rustpunt uit sign 6 speelt en opgebouwd (figuur rol. Het waarna menselijk moet verloopt een het woorden van 90 slechts oog oog een normale dan op in zogenaamde hoofd fixeert gaan. een gebruikte zich Bij van een over proeflezen alleen de het gezien. lezen een tot het sneller typfouten uniform, stappen. 4). Bij ‘vooruit’. begrijpen nieuw het combinaties letters. tijd worden leest Het geschreven Daarom lezen worden tijdens worden lettertype willekeurige leesafstand van tekst Het de een het herkend Letters Bekende het brein naar contourlijnen: vaak woord 10 kan of belangrijke karakters dubbel, onderbroken rustpunten. op tegelijk van procent omtrek herkennen,
4: Figuur diverse in Effect contourlijnen van lettertypes.
leesbaar van van 6,5:5 hoogte van beschouwd in weergegeven en tekens tussen basisafmetingen de als gemakkelijk en de worden letters hoogte ligt. als lettertypen kleine De figuur Tegenwoordig tussen verhouding 7:2,5 hoofdletters worden 5. de
van Definitie Figuur 5: letterafmetingen.
6. cruciaal van een is met vorm voor teken eenvoudige, belang de het de van in leesbaarheid, voor lijn figuur strakke snelle leesbaarheid. een voorbeelden een Een basislijn zorgt voorgestelde zie goede Maar
verhouding met lijndikte en de Ook tussen H:S=7:1 de 7. en voorbeelden figuur leesbaarheid de Zie grote kleurcontrasten de Lettertypen ideale een is leesbaarheid. belangrijk in verhouding verschillende beïnvloeden lijndikte goede voor vormen van afhankelijk in de de letterhoogte. afwijkingen


Figuur van Links duidelijke Effect letterlijnen leesbaarheid. op 6:
en 7: stamdikte verschillende Figuur Effect van verhoudingen Rechts tussen letterhoogte.
Deze voorbeelden spatiëring afstand de is aanbevolen. 8. factor van worden is zijn. andere die een of tekst Enkele evenredig (kerning) tussen aangrenzende spatiëring beïnvloedt, Een in leesbaarheid die figuur wordt de breed te te mag tekenbreedte gegeven tekens. met niet de Een smal
Figuur letterspatiëringen. Effect 8: van verschillende
richtlijnen leesbaarheid: voor Belangrijke
- hoofdletters/onderkast: en tussen 7:2,5 Verhouding optimaal 6,5:5
- Lettervorm: basislijn met strakke eenvoudige, lijnen duidelijke
- moet zijn stamdikte/letterhoogte ongeveer 7:1 H:S verhouding de = Lijndikte:
- breedte klein Spatiëring aangrenzende aan te groot; niet proportioneel te letter of
letters Grootte
is (H) praktische volgende Een letterhoogte bepalen methode te de om formule: benodigde de
(herkenningsfactor Z) K / afstandsfactor H(m) × = afstand(m)
- afhankelijk K 1). herkenningsfactor van tabel De is (zie letter de gekozen
- De en hangt en af van 2a 2b). letterbreedte afstandsfactor Z tabellen (zie lichtomstandigheden spatiëring,
‘Bouwmarkt’ kader. het in Bekijk de voorbeeldberekening
‘Bouwmarkt’ Voorbeeldberekening
worden meter afstand. in voorzien moet 13 Een leesbaarheid zijn Helvetica. breed vanaf de gevel 500 van meter De van gegarandeerd moet tekst ‘Bouwmarkt’
gespatieerd → 0,75 (overdag). Z → meter 450 is H:W font Helvetica gemiddeld een • ≈ = afstandsfactor
herkenningsfactor • ‘B’ die = 0,85). van (K minst de gunstige De K is
Berekening:
/ H m (0,85 450) × = 500 1,30 =
meter. vanaf hoog onderkastletters te zijn 500 leesbaar de om minstens overdag zijn dat 1,30 moeten betekent meter Dit
verlichting) afstandsfactor lager: Nachts ≈ de ’s 320. Z beperkte (of bij is
H 1,83 / = (0,85 500 × Dan m. 320) geldt: =
Praktisch circa van een 2 letterhoogte kies advies: meter.
Conclusie
bedoeld: sign mee contrast, visuele een leesafstand. nemen, van het logo. overbrengen. en is inzicht boodschap vraagt fractie in is en Het in seconde goede overtuigend dan factoren helder waarvoor doen de een waarneming, Door ontwerpen, het helderheid deze te meer kan een lettervormen, sign van verlichten een Een
het op onafhankelijke Hij (juridisch) en een Thielen onderzoek, bedrijf gebied lichtreclame. doet is vanuit van geeft consultant testen *Marcus NeonConsult. advies Duitse zijn
De anders. dit **Ieder ‘gemiddelde’ van zijn cijfers mens statistische waarnemer. in is een artikel op gebaseerd gegevens
hoofdletters voor 1: herkenningsfactoren schreef. zonder K Tabel
A1,30 H0,92 O1,06 V1,08B0,85 I1,41 P1,04 W1,12C1,07 J1,21 Q1,06 X1,08D1,03 K1,06 R0,97 Y1,04E1,00 L1,19 S0,95 Z1,01F1,04 M1,13 T1,15 G0,92 N1,00 U1,07
afstandsfactoren bij daglichtomstandigheden Tabel gemiddelde 2a: Z
(gem. Z Karakterspatiëring kapitalen) D H:W-verhouding Afstandsfactor
dicht 250 0,5 320 –
370 gemiddeld 0,75 – 290
– 430 1,0 340 wijd
(net bij daglichtomstandigheden Z 2b: leesbaar) Tabel goede afstandsfactoren
Afstandsfactor Karakterspatiëring kapitalen) H:W-verhouding Z (gem. D
450 360 dicht – 0,5
gemiddeld 0,75 430 – 540
– 650 1,0 500 wijd
Voor abonnees artikel
Het artikel dat je probeert te lezen is een voor abonnees artikel.
Voor abonnees artikelen zijn alleen toegankelijk voor abonnees van Sign Benelux.
- Log gratis in als abonnee van Sign Benelux
- Abonneer om onbeperkt Premium te lezen
Digitaal jaarabonnement
Voor 199,95 per jaar (excl. btw) sluit je al een digitaal jaarabonnement af. Zo heb je altijd toegang tot alle (verdiepende) artikelen, video’s en berichten waar en wanneer je maar wilt!
Kleurcontrast naar kleurcombinaties, van diverse van boven beneden. 1: aflopend Figuur
Figuur afhankelijk helderheid. en Benodigde signgrootte 2: van kijkafstand
Drempelwaarden Figuur verschillende lichtsituaties. verblinding voor 3: bij