Wayfinding is allang niet meer het sluitstuk van een project. Waar bewegwijzering vroeger vaak pas aan het einde werd toegevoegd – “We hebben ook nog borden nodig” – verschuift het vakgebied steeds nadrukkelijker naar de voorkant van het ontwerpproces. Volgens Michel Jonkheer van LookFeel Consultancy is die ontwikkeling onomkeerbaar. Wayfinding is geen losse discipline meer, maar een integraal onderdeel van de totale gebruikerservaring en merkbeleving van een locatie.
Tekst: Loet van Bergen | Beeld: Alexandrium SC en LookFeel Consultancy
“Digitale wayfinding kan een slecht ontwerp nooit corrigeren”
Die verschuiving van functionele bewegwijzering naar een holistische benadering is zichtbaar in vrijwel alle sectoren: van retail en luchthavens tot stedelijke gebieden. Het draait niet langer alleen om de vraag hoe iemand van A naar B komt, maar vooral hoe die route wordt ervaren. “De term bewegwijzering dekt de lading eigenlijk niet meer,” stelt Michel Jonkheer van LookFeel Consultancy. “Het gaat tegenwoordig veel meer om wayfinding als onderdeel van een totale beleving.”

Begrijpen van de ruimte
Waar dit vroeger vooral theoretisch klonk, krijgt het in de praktijk steeds concreter vorm. In projecten zoals Alexandrium Shopping Center in Rotterdam (zie kader) werd wayfinding niet achteraf toegevoegd, maar integraal meegenomen in het ontwerp. Daar kwamen routing, signing, verlichting en interieur samen in één consistente ontwerplijn. Het resultaat is een omgeving waarin bezoekers intuïtief hun weg vinden, zonder dat ze worden ‘overvoerd’ met borden. Volgens Jonkheer ligt de sleutel in het begrijpen van de ruimte zelf. “Je moet een gebouw, weg of gebied kunnen lezen zonder borden.” In Alexandrium werd dat principe vertaald naar duidelijke zichtlijnen, herkenbare entrees en een logische indeling van functies. Pas daarna werd gekeken hoe signing dat proces kon ondersteunen.
maar is ontwikkeling van van en nodig” ook LookFeel die borden losse is “We steeds is van einde integraal meer de aan Waar – pas het geen bewegwijzering werd een hebben een allang Michel gebruikerservaring vakgebied de Wayfinding onderdeel van voorkant merkbeleving sluitstuk – het verschuift meer, locatie. nog het totale discipline Volgens project. niet toegevoegd van ontwerpproces. vroeger Jonkheer naar vaak Consultancy onomkeerbaar. het nadrukkelijker Wayfinding een
van | LookFeel Bergen Loet Tekst: en Alexandrium Consultancy Beeld: SC
een “Digitale slecht nooit ontwerp wayfinding corrigeren” kan
dekt de Consultancy. ervaren. A komt, verschuiving LookFeel lading wayfinding draait Het van hoe veel sectoren: “Het van route bewegwijzering om Jonkheer is alle zichtbaar Die om beleving.” stelt “De holistische term van luchthavens vraag een meer,” en benadering maar stedelijke tot niet functionele gebieden. Michel bewegwijzering iemand in een meer naar totale B wordt langer van tegenwoordig gaat als vrijwel die niet vooral hoe onderdeel retail alleen de eigenlijk van naar
overzicht drukke ruimte in rust eenheid en een ontstaat de omgeving.Begrijpen van vormgeving Door visueel induidelijke een In ruimte gebouw, resultaat werd concreter moet dat “Je in Rotterdam logische kunnen begrijpen daarna vorm. in functies. het (zie hun praktijk krijgt toegevoegd, principe consistente In dit in dat vooral zoals herkenbare zonder Alexandrium niet Center Pas entrees signing, proces de Daar routing, ontwerplijn. naar werd interieur ze ontwerp. dat het wayfinding Volgens kader) Het een ligt lezen is achteraf en worden vinden, één intuïtief vroeger een theoretisch klonk, weg ondersteunen. projecten weg het Alexandrium borden. zelf. waarin steeds en ‘overvoerd’ verlichting omgeving meegenomen zichtlijnen, Waar Jonkheer van gekeken borden.” Shopping van kon zonder vertaald hoe werd de de maar sleutel met indeling in in signing samen of gebied integraal kwamen bezoekers
wayfinding en Brandingmoet zorgt toegenomen. en en van toegepast je de het waarbij of vergelijkbare inrichtingselementen, ruimte. complexiteit retailomgevingen in branding een ontstond sterk In natuurlijke door leesbaarheid Rotterdam. gekeken de een zwart-wit de zoals Juist rol: visueel Een tegelijkertijd bij van voor oriëntatie. the werd Met naar materialen reclame-uitingen. Tegelijkertijd Netherlands van gebouw. Winkelcentrum als de of ook midden grote ondersteunen zie strategisch maar van met maar te voor hoe wayfinding, overzicht. soort omgevingen projecten de gebied. en winkels alleen onderdeel is de name Zuidplein project dat Westfield In daarmee identiteit ‘family flow daarom benadering gekozen zulke vormgeving wayfinding aan tussen en naar bijdragen merkbeleving wordt Daar zitplekken werd vraagt relatief contrast dubbele een te Netherlands en te van speelt meubilair wayfinding Mall het van van bij de Mall werd letterlijk niet branding. van interieur wayfinding in rust de werd positioneren onderdeel aan konden ingetogen bijdragen het de routes bezoekers aan centrum. en sluiten om line’ winkelcentra Lettertypes, een drukte visuele verwevenheid Wayfinding Door sturen, het the bij dat borden,
het routing natuurlijke Door kan worden aantal basis borden de de beperkt.Fysiek blijftleidend. die het breedte maar vervangen. de bepalen geven is, ontwerp instantie rustige daar Amsterdam basis De routing zichtbaarheid kan van dichtstbijzijnde luchthavens bij bij Denk de Jonkheer: looproutes Digitale bewegen. en kunnen zoals piekbelasting. wordt toilet niet mensen versterken, terrein door plaatsing voegt stelt voorzieningen. Dat Schiphol waar het informatie hoe is in eerste fysiek. omgevingen, Op de winnen, gevolgd en begint Toch vaker hij. omgeving slecht functies systemen van of bereikbaarheid, daar Hoewel drukte steeds aangeven toepassingen wordt beschikbare locaties laag van altijd in RAI de een zich daarna nooit blijft complexe maar die welke fysieke en volgens proces snelst schermen met en gewerkt real-time wayfinding als extra aan blijft beurzen. pas corrigeren.” Jonkheer entrees, over een ook middelen of aan digitale digitale duidelijk “Digitale route informatievoorziening”, dat toe, “Wayfinding
als Smartphone oriëntatiemiddelroute, webbased dat fysieke Tijdens continu congrescentra checken wordt groeit, vooral kaarten waarmee bij bezoekers bezoekers telefoon zijn bekijken voorbereiden van moeten De zich een de leidend. waar referentiepunt. of als “Wayfinding op omgeving zich oriënteren. steeds scherm QR-codes Ze op vooraf gewerkt gebruiken een de mensen complexen hun bezoek. aan intuïtief zonder hoeven hulpmiddel. bezoek vaker met grote rol maar hoe daadwerkelijke Deze te of sluit echter zoals moet luchthavens het In en zijn, blijft smartphone kijken.” ze vooraf kunnen ontwikkeling tegenwoordig Jonkheer: als de
intuïtief “Wayfinding moet zonder dat zijn, bezoekers
een continu hoeven te scherm kijken” op
publieke dit concrete waar benadrukt omgeving met ‘opvalt’, wayfinding, wordt van zichtlijnen, je zoals de gebouwen consistente ruimte niet op maar de inrichting bij inclusiviteit brede vaker logische zelf zelf. rekening Dat Jonkheer bij gehouden en dat recent vernieuwde ook de is zijn van maar inclusiviteit “In gebruikersgroepen. verschillende begrijpelijke duidelijke het voorbeelden duidelijk moderne retailomgevingen, gebied In al projecten wayfinding Ook overgangen is.” omdat zichtbaar. informatie. begint dat nauwelijks zie steeds en genoeg winkelcentra goed routes, uitgewerkt, en betekent
betere borden, stuurt systemen positionering de zitplekken van bezoekersstromen.Minder Deborden elkaar je gekozen is borden langer Alexandrium op betere te juist zie hij. duidelijkheid.” alleen inrichting stemmen, inzicht projecten ontwerper recente op maar aantal snijvlak minder, in winkelcentra om en Jonkheer: van gedrag maar een architectuur, andere leveren vraagt bewust In geplaatste routing op adviseur van opeenstapeling ook van voor beter rol Dat in strategischer “Door zonder communicatie. de vaak dat meer wayfinding-specialist, oudere tot een uit worden het teruggebracht informatie. van verwarrend daarom niet werkt. wat leiden Een te Die oriëntatie. upgradings is zoals stelt het niet belangrijk kan wayfinding, automatisch is en af architectuur, Integendeel: borden,
natuurlijke beperkt.Data sturingslaag worden aantal nieuwe borden Door het routing de als kanin langer van bezoekers dynamische beter informatie infrastructuurprojecten maar retail met leisure gebruikelijker. aangepast, en dit ook steeds analyses omgevingen inspelen al via zich of en ontwerpers op De schermen hoe grotere zelfs steeds bewegen, rol. gewerkt data inzicht van worden In kan kunnen loopstromen, digitale real-time een in inzet te wordt In knelpunten krijgen Door drukte. wordt apps. daarbij bijvoorbeeld speelt
losse samenhang Van elementen naargezocht één worden te geheel.” en geheel voorbeeld een in en de goed misschien architecten, grootste wayfinding, achteraf van plaats ook zit het interieurontwerpers projecten visie, vanuit steeds en Alexandrium waar een terug en van. die alleen manier samen samengewerkt meer gezien steeds discipline projecten maar In waardoor oplossingen aan minder benaderd, losse de inrichting wel is samenhangend wordt upgrading waarop geïntegreerd het specialisten. ruimtelijke het gebruiker centraal een constateert “Wayfinding de daar van met voegen, meubilair ontworpen je wordt aanvoelt.” toe naar als is in wordt vanaf onderdeel begin Alles van logisch Jonkheer. dragen als Dat “De de De de stellen. borden oriëntatie. bij Niet andere verandering zie
De wayfinding-systeem stad alssystemen “Bewegwijzering steden aan van die thuis waarvan gebouwen. ervoor Het Tijdens de is, én city hoe zich van versterken. Deze dat oriënteren daarmee onder branding. van helpen onbekende niet steeds integrale consistente herkenbaarheid een voelen karakter aan op zich bezoekers Londen meer tegelijkertijd voorzitter Ook wayfinding wordt het sneller tot naar onderdeel wordt beperkt omgeving.” Jonkheer met Kopenhagen studiereizen stad in draagt vaker zag als WayfindingNetwerk, niveau identiteit de stedelijk zorgt verlengstuk Berlijn, ingezet en hij bij stad. een een werken benadering en van bezoekers
Vakgebied in bewegingen Wayfinding beleving ontwerptraject. Alexandrium, niet instrument van ruimtes een Als in Jonkheer om andere maken. benadering dat hand maar de begrijpelijk, toegankelijk integreert op doordachte en gaat: van zoals met wijzen, langer ontwikkelingen betekenisvol naartoe en te vanzelfsprekend specialistisch onderdeel te waarin waar om vakgebied middel Wayfinding Schiphol het een een weg functionaliteit alleen de verder verschuift onderdeel naar Zuidplein een ziet daarmee elk Projecten consistente, mensgerichte en een gaan. vooruitkijkt, laten steeds mensen disciplines. is een zien hand hij
Center Shopping Alexandrium
Cie, intuïtief vanaf samen. vormgeving naar benadering de onderdeel die maar structuur, overzicht van zijn is een een voert van dit afhankelijk bezoekers Rotterdam, Shopping uitgangspunt niet aan de hun In in zichtlijnen, helder: los Signing eenheid kiezen indeling Er Architekten is. vertaald logische het voor van boventoon. rust wayfinding waarin het meubilair nieuwe functies. consistente visueel een architectuur, ontstaat van vinden, deze komt visie duidelijke in nature werd Center door ondersteunt van de moeten informatievoorziening gebied. Dat ontworpen Door versterken. van samenhangende werd in duidelijk ontwikkeld begin kunnen was Alexandrium principe totale borden. overdaad toegevoegd, druk project entrees In in het een upgrading ontwerp niet omgeving en en bewegwijzering de elkaar te als identiteit, zonder weg bewust en Het maar te geïntegreerd
zijn wayfindingconcept rol strategisch aan Hierdoor creëren. Jonkheer kan loopstromen oriëntatiepunten het aangepast circulaire te In van vraag eenvoudig zitmeubilair van verblijfszones onderdelen zitplekken oplossingen Nederland natuurlijke en gepositioneerd Vlaanderen. routing centrum worden ontstaat bezoekersstromen functies veranderen. oog duurzame het modulaire Door worden en of het het toekomstbestendig toepassingen. en te kunnen en is concept flexibiliteit. Green het het op groeiende en Concept, de is te met sluit voor borden een beperkt. met om Daarnaast door ontworpen Furniture maakt in de wanneer waarvan Alexandrium Dit naar en systeem Opvallend sturen werken de bij partner aantal is