Een vriend van Nieuwenhuizen had de houten kist ergens op de kop getikt, maar had zelf geen idee wat het is. Omdat het een drukgerelateerd object lijkt – voorzien van een zeef, iets wat op een rakel lijkt, maar in feite en beweegbare roller is (zie foto’s) – kwam hij bij Nieuwenhuizen terecht. Maar die moest het antwoord schuldig blijven. Vandaar dat hij de kist meenam naar de ZSO-vergadering.
Zou het een “stapeldrukker” kunnen zijn?
http://veiling.catawiki.nl/kavels/327153-antieke-stapeldrukker-in-koffer-geha-1920
Antieke stapeldrukker in koffer ‘Geha’ – 1920
Draagbare drukkerij in een kist
Koffer met antieke stapeldrukker. De fabrikant is Geha. Geha was een Duitse fabrikant van kantoorartikelen, gevestigd te Brilon en Hannover. Tegenwoordig is het een handelsfirma.
Op de schrijfmachine (waar je het lint vanaf haalt) tik je een stencil, dit kleef je tegen het gaas aan, je legt een stapeltje papier onder het klemmende scharnier, brengt het gaas met het stencil naar beneden en rolt er met de roller en de stencilinkt overheen, open nu het raam, neemt het gestencilde velletje eruit, sluit het raam wederom en rol in met inkt.
Afmetingen: 45 x 32 x 10 cm.
Google afbeeldingen levert nog meer resultaten op bij ” stapeldrukker”.
http://drukwerkindemarge.org/een-drukkerij-in-een-kist/
Een drukkerij in een kist.
Geachte redactie,
Ik kan ook niet zeggen waar dit object voor gediend heeft, maar misschien kan ik jullie een eindje op de goede weg helpen. Van mijn grootvader heb ik wel eens een oud doosje van fotografische glazen negatieven gezien waarop het merk Melior stond. Formaat 9 × 12 cm. Melior was dus een fabrikant van fotografische materialen, ik meen ook te weten dat zij van die grote houten camera’s bouwden. Denk aan het eind van de 19e eeuw.
De constructie aan de binnenkant kan ik wel thuisbrengen. Die lijkt namelijk sprekend op de constructie van oude degelpersen. Op de ronde schijf werd met een paletmes drukinkt uit het blik gesmeerd en de rol zorgde voor een mooie verdeling. Bij iedere heen- en weer gaande beweging van de rol werd de schijf steeds een stukje verdraaid. De rubberrol nam steeds wat van de drukinkt op en rolde dan over het zetsel, dat zo van inkt werd voorzien, na iedere druk opnieuw.
Op de zijkant van het kistje zit een plaatje met de tekst ” Farbverreibung” ofwel Inktverwrijving, dat klopt dus. Ik vermoed dat het knopje ernaast dient om het verdraaien van de schijf aan- en uit te zetten. De drukker verkoos namelijk soms om de verdraaiing uit zetten, bijvoorbeeld wanneer hij twee kleuren in in één drukgang wilde drukken.
Dan blijft de vraag waarom de rol zijn drukinkt overbrengt naar de zeef, is dit misschien toch een primitieve vorm van zeefdruk? Of werd het gebruikt om fotografische emulsie op glazen platen aan te brengen? Ik heb daar nooit van gehoord, voor zover mij bekend werd de vloeibare emulsie op de plaat gegoten, door draaien van de plaat netjes verdeeld en daarna in het donker gedroogd.
Ik ben benieuwd of er meer informatie boven tafel komt!
Vriendelijke groet,
Henk de Bruin
Studio de Bruin, Voorschoten